LECCIÓN 34

LOS ADVERBIOS DE LUGAR

OS ALBERBIOS DE LUGAR

Adverbio es la palabra invariable cuya función consiste en acompañar al verbo; existen adverbios de lugar, de tiempo, de cantidad, de modo, negación, afirmación, de duda, de exclusión; pueden funcionar como interrogativos o exclamativos, y en este caso irán siempre con acento: EJEMPLO: ¿cómo estas?, ¡cuánto lo siento!

ARAGONÉS
CASTELLANO
ARAGONÉS
CASTELLANO
DE LUGAR
EJEMPLOS - EXEMPLOS

acá

entacá

acá

hacia acá

biene-te acá con as ferramientas

ya biene entacá

ven acá con las herramientas

ya viene hacia acá

adebán

debán

entabán

tadebán

adelante

delante

hacia delante

para adelante

imos un poquet mas en t´adebán

marcharemos debán de toz

empentar ixo entabán

o proyeuto marcha tadebán

vamos un poco más para adelante

iremos delante de todos

empujar eso hacia delante

el proyecto va hacia adelante

allá / allí

dillá / dellá

entallá

allá / allí

más allá

hacia allá

a chen ye allí

os mons son dillá

marcha entallá

la gente está allí

los montes estan más lejos / allá

ve hacia allá

alto

talto

entalto

arriba

para arriba

hacia arriba

o cubilar ye alto

imos talto

cal puyar entalto

el albergue está arriba

vamos para arriba

hace falta subir hacia arriba

amán
cerca
o mío chirman ye de perén amán
mo hermano está siempre cerca
ande / an / do
donde
an son os cochos
dodne están los perros
a ran / arrán
a ras / al mismo nivel
mete-lo a ran
ponlo a ras / nivel
arredol / alredol
alrededor
aredol d´iste ballón
alrededor de este vallecito

astí

t´astí

ahí / aquí / allí

para allí

por astí se beye uno

t´astí se´n fué

por ahí se ve uno

para allí se fué

astibán
ahí delante
os tiens astibán
los tienes ahí delante

baxo

entabaxo / tabaxo

bajo

hacia abajo / para abajo

crexen baxo las auguas

l´augua corre entabaxo

crecen bajo las aguas

el agua corre hacia a bajo

debaxo
debajo
ayere adormi debaxo d´isa castañera
ayer dormi debajo de ese castaño

dezaga / derré

entazaga

detrás

hacia detrás

o meteremos dezaga

isto marcha entazaga

lo pondremos detrás

esto va hacia atrás

difuera
afuera
no quiero asperar difuera
no quiero esperar fuera
drento
dentro
drento d´una miqueta
dentro de poco
enzima
encima
que cosetas que lebas encima !
que cosas que llevas encima !
lexos / luen
lejos
a mía moza bibe lexos / luen
mi novia vive lejos

 

 

LOS ADVERBIOS DE TIEMPO

OS ALBERBIOS DE TIEMPO

Adverbio es la palabra invariable cuya función consiste en acompañar al verbo; existen adverbios de lugar, de tiempo, de cantidad, de modo, negación, afirmación, de duda, de exclusión; pueden funcionar como interrogativos o exclamativos, y en este caso irán siempre con acento: EJEMPLO: ¿cómo estas?, ¡cuánto lo siento!

ARAGONÉS
CASTELLANO
ARAGONÉS
CASTELLANO
DE TIEMPO
EJEMPLOS - EXEMPLOS
amonico / abonico / amoniquet
despacio / poco a poco
bi ha que fer-lo-ne a monico
hay que hacerlo despacio
agora
ahora
os d´agora son millors
los de ahora son mejores

agún

encara / encá

aún

aún / todavía

agún / encara mancan más
todavía falta más

alabez / allora / alora / astonzes / antonzes

entonces
pos alabez, no lo quiero
pues entonces, no lo quiero
a ormino
con frecuencia / a menudo
bienen a ormino
vienen con frecuencia
a lo que
cuando / en el momento en que..
plegué a lo que remataban
llegue cuando acababan
antis / dinantes / denantes
antes
lo dizié antis que tu
lo dije antes que tú

antis con antis

d´antis más

debantis d´anuitardi

de bez

cuanto antes

antaño / antiguamente

hace tres días

a la vez

antis con antis lo beigas millor

d´antis más moriba muita chen

pasó debantis d´anuitardi

mincho e leigo de bez

cuanto antes lo veas mejor

en otro tiempo moría mucha gente

ocurrió hace tres días

como y leo a la vez

ayere

ixotrodía / ixotrodíya

antis d´ayere

ayer

ayer / el otro día

antes de ayer

ayere lo beyé

ixolotrodíya lo beyé

lo fazié antis d´ayere

ayer lo vi

el otro día lo ví

lo hice antes de ayer

anuei
anoche
anuei plegué tardi
anoche llegue tarde
anuitardi / anitarde
ayer al anochecer
anuitardi fazió bentolera
al anochecer hizo mucho aire
aprisa
deprisa
lo ferás aprisa
lo harás deprisa
asobén
amenudo / frecuentemente
o mincho asobén
lo como frecuentemente
asacape
enseguida / rápidamente
lo trayez ascape
lo trajisteis enseguida
bel diía / bel díya
algún día
bel día t´alcordarás
algún día te acordaras
bella begada
alguna vez
prexina bella begada la berdá
imagina alguna vez la verdad
contino
a continuación
les ne dizión a contino
se lo dijeron a continuación
cuan
cuando
cuan fablas, fémas
cuando hablas, la cagas
de bez
a la vez
si te peta lo femos de bez
si te apetece lo hacemos a la vez
decamín
inmediatamente
o faigo decamín
lo hago a continuación
de contino
de continuo
jolio, minchas de contino
vaya!, comes continuamente

maitín

de maitins

de sopetón

d´estrela a estrela

dimpués / dimpuesas

dimpués de maitín

mañana

por la mañana

de repente

toda la noche

después

pasado mañana

maitín tornaré

lo pillo de maitins

aparixió de sopetón

estié d´estrela a estrela

o trayerán dimpués

bendrá dimpués de maitín

mañana volveré

lo cojo por la mañana

apareció de repente

estube toda la noche

lo traerán después

vendrán pasado mañana

engúan
actualmente / este año
engúan semos chobens
actualmente somos jóvenes
en primeras
al principio
en primeras metemos fiero
al principio ponemos feo
entremistanto
mientras tanto
entremistanto baxamos a Rodenas
mientras tanto bajamos a Ródenas
en zagueras
al final / finalmente
se´n remato en zagueras
se acabo al final

en que

ta la fin

cuando / en cuanto

y cuando llegue

en que remate isto

ta la fin lo me dizes

en cuanto acabe esto

y cuándo llegue me lo dices

lugo

lugo / luogo / luego

luego

pronto / temprano /enseguida

dica lugo

tornaré luego

hasta luego

volveré pronto

malas que
en cuanto que
malas que la clame
en cuanto que la llame
mientres
mientras
mientres tanto asperaré
mientras tanto esperare
nunca / mái
nunca
nunca prexiné tal cosa
nunca imaginé tal cosa
ta cutio / pa cutio
para siempre / de fijo
isto ye ta cutio
esto es para siempre
perén / de perén
siempre / para siempre
de perén i seré con tu
siempre estaré contigo
tanimientres
mientras tanto
posa-te tanimientres bienen
sientate mientras tanto que vienen
siempre
siempre
o querrán siempre
lo querrán siempre

 

 

LOS ADVERBIOS DE CANTIDAD

OS ALBERBIOS DE CANTIDÁ

Adverbio es la palabra invariable cuya función consiste en acompañar al verbo; existen adverbios de lugar, de tiempo, de cantidad, de modo, negación, afirmación, de duda, de exclusión; pueden funcionar como interrogativos o exclamativos, y en este caso irán siempre con acento: EJEMPLO: ¿cómo estas?, ¡cuánto lo siento!

ARAGONÉS
CASTELLANO
ARAGONÉS
CASTELLANO
DE TIEMPO
EJEMPLOS - EXEMPLOS

además / ademés

a embute

además

en gran cantidad

además se redía lo que más

tenemos fusta a embute

además se reía el que más

tenemos madera en cantidad

amás / antimás
además
amás de tu, soi yo
además de tí, estoy yo
a muntons
a montones
bi eba formigas a muntons
había hormigas a montones
asabelo
mucho / muy
teneba asabelo de diners
tenía muchos dineros
bella cosa
algo / alguna cosa
trayes bella cosa?
traes alguna cosa?

bellacosa

buena cosa

mucho/a/os/as

mucho

bellacosa cal dizir encara

buena cosa s´han minchau

mucho falta por decir todavía

mucho se han comido

beta

brenca / branca

cosa

nada

nada

nada

no le´n dizié beta a dengún

no´n queda brenca

no´n tiengo cosa

no le dije nada a ninguno

no queda nada

no tengo nada

bien
bien
bien quedará ixe adrezo
bien quedará ese adorno

cualcosa

cualque cosa

cuasi

algo

alguna cosa

casi

cualcosa que te pete, lo me dizes

has trayíto cualque cosa?

iste puesto ye cuasi pleno

si te apetece algo, me lo dices

has traído alguna cosa?

este lugar esta casi lleno

demás
demasiado
no tiengo demás
no tengo demasiado
fueras de
excepto / menos que..
fueras d´astí, no se cosa
excepto lo de aquí, no sé nada

guaire

no guaire

apenas / casi nada

no mucho / apenas

güé no plebe guaire
hoy no llueve apenas
guaire
mucho
has pillau guaires?
has cogido muchos?
güena / buena cosa
mucho
istas güellas minchan güena cosa
estas ovejas comen mucho
güen rebaño
gran número / muchos/a/os/as
güen rebaño de mesaches
muchos jóvenes reunidos
más
más
teneba más de zien betiellos
tenía más de cien terneros
masiau
demasiado
masiau faigo por tu
demasiado hago por tí
mica
nada
no me cuaca mica ixe mozé
no me gusta nada ese mozo
muito
mucho
puestar que sigan muitos
puede ser que sean muchos
nomás
solamente / nada más
nomás lo se beye ta SanChuan
nada más que se le ve para San Juan
poco
poco
solo que tiengo un poco
solamente tengo un poco
pon
nada
ayere no fazió pon de fredor
ayer no hizo nada de frío
prou / pro
bastante
mete uno más y prou
pon uno más y basta
qué misió
muchas cosas más / tantas y tantas cosas
qué misió lo que cazó ló o cazataire
yo qué sé cuantas cazo el cazador
quí sabe
gran cantidad / en alto grado
nesezito quí sabe de diners
necesito gran cantidad de dinero

LOS ADVERBIOS DE MODO

OS ALBERBIOS DE MODO

Adverbio es la palabra invariable cuya función consiste en acompañar al verbo; existen adverbios de lugar, de tiempo, de cantidad, de modo, negación, afirmación, de duda, de exclusión; pueden funcionar como interrogativos o exclamativos, y en este caso irán siempre con acento: EJEMPLO: ¿cómo estas?, ¡cuánto lo siento!

ARAGONÉS
CASTELLANO
ARAGONÉS
CASTELLANO
DE MODO
EJEMPLOS - EXEMPLOS
a amagatons
a escondidas / a hurtadillas
se daban os pochóns a amagatons
se daban los besos a escondidas
a escarramanchons
a horcajadas
puyó denzima d´o spmero a escarramanchons
subió encima del burro a horcajadas
a escudietas
descuidadamente
a escudietas me s´ha pasau
descuidadamente se me ha pasado
a esgalapatons
a gatas / a cuatro patas
o nino yera a esgalapatons
el niño estaba a cuatro patas
aforro
aligerado de ropa
ixe ombre ye aforro
ese hombre esta en mangas de camisa
a ficamorro
beber metiendo la boca en el agua
os animals beben a ficamorro
los animales beben metiendo el morro en el agua
a güello
a ojo / al azar
has feito la colla á güello
has hecho el grupo a ojo
amonico
despacio / suavemente
minchar amonico
comer despacio
amoniquet
despacio / lentamente
lo feremos amoniquet
lo haremos lentamente

a enculicas

en guiña

a corderetas / a colletas

sobre los hombros

sobre la espalda


a cuestas

o lebaba a enculicas

mete-lo-me a guiña

trayó la saca a colletas

lo llevaba sobre los hombros

ponmelo sobre la espalda

trajo la talega a cuestas

a muntons
a montones
os abeba á muntons
los había a montones
antimás / amás
además
ye que amás no charra
es que además no habla
antiparti
por otra parte / además
antiparti no sabeba brenca
por otra parte no sabía nada
aprisa
deprisa
en tiens que fer-lo aprisa
tienes que hacerlo deprisa
apriseta
rápidamente
cal uscar-lo-ne apriseta
hace falta buscarlo rápidamente
a pur de
a fuerza de
a pur de razón se fazió zereño
a fuerza de razón se hizo fuerte
a redolé
de manera dispersa / de manera escasa
fa boiras a redolé
hace niebla de manera dispersa
a rebullo
con desorden / sin cuidado
trayes as cosetas a rebullo
traes las cosas sin orden alguno
a retepelo
por fuerza / de mala gana
lo has feito a retepelo
lo has echo de mala gana
a sobrefaxo
a disgusto / con sobrecarga
lo se minchón a sobrefaxo
se lo comieron a disgusto

ascape

a tot estrus

a tot meter

al momento

a todo pasto

a tope / con todo

o leyes ascape

a mosica yera a tot estrus

emos bibiu a tot meter

lo lees al momento

la música estaba a todo volumen / muy alta

hemos vivido a tope

asinas / asina
así
isto ye asinas de fazil
esto es así de fácil
a tamas de
exclusivamente con / sin otra cosa que..
a tamas que dizirte
sin otra cosa que decirte
bien
bien
aquello ye bien
aquello está bien
china chana
poco a poco
emos plegau china chana
hemos llegado poco a poco
chuntos
juntos / juntamente
chuntos feremos millor as cosas
juntos haremos mejor las cosas
de bez
a la vez
de bez cromparemos tot
a la vez compraremos todo
de bislai
de reojo / de refilón
lo beyé de bislai
lo ví de refilón
de buen / güen implaz
de buen grado / de buena voluntad
he feito o treballo de güen implaz
he echo el trabajo de buena gana
de conchunta
conjuntamente
lo fazión de conchunta
lo hicieron conjuntamente
de firme
sin descanso / fuertemente
leyó lo libro de firme
leyó el libro sin descanso
de grapas
boca abajo
se cayó de bruzes
se cayó boca abajo / de bruces
de nuebas
de nuevo / nuevamente
le clamó de nuebas
lo llamó nuevamente
de propio
adrede / expropeso
se´n emporcó la muda de propio
se ensunció la ropa limpia adrede
de raso

de rezio

totalmente / de raiz / en absoluto

fuertemente / duramente / abundantemente

isto ye berdá de raso

pílla-lo de rezio

esto es totalmente verdad

cógelo fuertemente

de sobresoma
excesivamente cargado
a tartana yera de sobresoma
el carro estaba sobre cargado
fito a fito
hacer algo fijamente
lo miró fito fito á os güellos
lo miró fijamente a los ojos

lo debán ta zaga

de rebés

al revés
Chaime lo dizió de rebés
Jaime lo hizo al revés
mal / malamén
de mala manera
güei se bibe malamén
hoy se vive de mala manera
millor
mejor
millor que no te alcuerdes
mejor que no te acuerdes
muito
mucho
isto esta muito millor
esto esta mucho mejor
pior / peyor / piyor
peor
iste auto ye pior que l´atro
este coche es peor que el otro
poquet a poquet
poco a poco / lentamente
bebe-lo-te poquet a poquet
bebetelo lentamente
pordemás
en vano / inútilmente
fazió lo treballo pordemás
hizo el trabajo en vano
quedas
calladamente / en voz baja
aparexió bien quedas
apareció calladamente
rai
no importa
o que dizió Chorche rai
lo que dijo Jorge no importa
segunte / seguntes
según
segunte me parixe a yo
según me parece a mí
sólo
solo / solamente
sólo tenemos zinco
sólo tenemos cinco
normalmén
normalmente
ixo pasa normalmén
eso pasa normalmente
terne que terne
con constancia / con perseverancia
terne que terne con o mesmo
constantemente con lo mismo

 

 

LOS ADVERBIOS DE DUDA, DE AFIRMACIÓN Y NEGACIÓN

OS ALBERBIOS DE DUDA, DE AFIRMAZIÓN Y NEGAZIÓN

Adverbio es la palabra invariable cuya función consiste en acompañar al verbo; existen adverbios de lugar, de tiempo, de cantidad, de modo, negación, afirmación, de duda, de exclusión; pueden funcionar como interrogativos o exclamativos, y en este caso irán siempre con acento: EJEMPLO: ¿cómo estas?, ¡cuánto lo siento!

ARAGONÉS
CASTELLANO
ARAGONÉS
CASTELLANO
DE TIEMPO
EJEMPLOS - EXEMPLOS
áraba
lo dudo, no es creíble/ parece difícil
áraba de tot o que pasa
dudo de todo lo que pasa

beta

brenca

cosa

miaja

mica

ni ripio

ni res

ni texillos

perreque

pon

nada
no remero beta / brenca / cosa / miaja / mica / ni ripio / ni res / ni texillos / perreque / pon
no recuerdo nada
cuasi
casi
cuasi atinó de pleno
casi acertó de lleno
guaire
no mucho / apenas
o sol brila guaire
el sol apenal brilla
no
no
yo tampoco no lo quiero
yo tampoco lo quiero
pas
refuerzo de la negación)
no pas fumar
no fumar

pro

prou que

profes

por supuesto / ya lo creo
profes que si bendrá
por supuesto que vendrá
quemisió
tal vez / seguramente / es posible / vete a saber
que orache ferá maitín?, quemisió
que tiempo hará mañana?,vete a saber
sisquiera
ni siquiera / al menos / por lo menos
no podeba sisquiera bolar
no podía ni siquiera volar
talmén
acaso
talmén no me quieres?
acaso no me quieres?
tamién
también
trayeremos tamién una carota
traeremos también una zanahoria
tampoco / tampoco no
tampoco
tampoco no lo tiengo
tampoco lo tengo
zarrapita
partícula de refuerzo de la negación
a dengún l´en daba zarrapita
a ninguno le daba (nada)

 

Santiago Carcas Cuartero - 2009

01. El Alfabeto + (Libro recomendado)
02. Normas Gráficas
03. Artículos Determinados + preposiciones
04. Las Preposicones
05. Los Saludos y las Despedidas
06. El Genero
07. El Cuerpo Humano
08. El Plural
09. Los Meses del Año
10. Pronombres personales (persona)
11. Verbo- Presente Indicativo
12. Estaciones del Año
13. El tiempo atmosférico
14. Actividades fisiológicas
15. Calificativos personales
16. La parentela
17. Vocabulario sobre la casa
18. El Horoscopo
19. Los pronombres Personales
20. Toponímia simple
21. Los Demostrativos
22. Verbo- Futuro Indicativo
23. Vocabulario -1 -
24. Verbo- Pretérito Indefinido
25 -bis. Verbo- Perifrástico Perfecto
26. Números Cardinales y Ordinales
27. Los Indefinidos
28. Vocabulario - 2 -
29. Verbo- Futuro Indicativo
30. Las Horas
31. Verbo- Condicional Simple
32. Los Pronombres Posesivos
33. Vocabulario - 3 -
34. Adverbios
35. Los participios
36.Verbo- Pretérito Perfecto
37. Vocabulario - 4 -
38. Pretérito Pluscuanperfecto
39. El carnaval 1
40. El Carnaval 2
41. El Carnaval 3
42. El Carnaval 4
43. El Carnaval 5
44. Relativos, interrogativos, Cuantitativos y comparativos
45. Verbo- Pretérito Anterior
46. Desayuno, Almuerzo, comida, merienda y cena
47. Verbo- Futuro Perfecto
48. Nombres en aragonés
49. Verbo-Condicional Compuesto
50. Los Animales
51. Canciones
52. Libros
53. Ejercicios
54. Breve Diccionario Aragonés
LECTURA EN ARAGONÉS + ejercicios